ارتباط تخیل معمار در طرح فضا
ارتباط تخیل معمار در طرح فضا
یکی از اصولی ترین مبانی معماری در ارتباط تخیل معمار در طرح فضا و سپس ساخت آن با بهره برداری مردمان و مخاطبان آن، از صاحبان تا بهره وران، شکل می گیرد.

به گزارش پایگاه خبری معماری و نما، هیچ فضای ساخته شده ای را شاید نتوان یافت که نخواهد به جنبه های گوناگون نیازهای انسان ها پاسخ دهد. در مقابل، مردمان با بنای معماری، چه فضای داخلی و چه …

«من این گونه

به اعتماد

نام خود را با تو می گویم

کلید خانه ام را در دستت می گذارم».

احمد شاملو، الف – بامداد

یکی از اصولی ترین مبانی معماری در ارتباط تخیل معمار در طرح فضا و سپس ساخت آن با بهره برداری مردمان و مخاطبان آن، از صاحبان تا بهره وران، شکل می گیرد. هیچ فضای ساخته شده ای را شاید نتوان یافت که نخواهد به جنبه های گوناگون نیازهای انسان ها پاسخ دهد. در مقابل، مردمان با بنای معماری، چه فضای داخلی و چه فضای خارجی آن، رابطه برقرار می کنند؛ رابطه ای که هم بصری است، هم حسی و هم کاربردی. یک سازه، برای هر مقصودی که به وجود آمده باشد، کم یا زیاد دیده می شود، حس می شود و مورد بهره برداری قرار می گیرد. از این رو آنچه باید مطرح باشد و پایه حساسیت حرفه ای و شخصی معماران، برخوردار شدن مخاطبان و رضایت یافتن آنان از محصول فکر و عمل آنان است؛ سوای جنبه های اشتغال یابی و درآمدزایی که درست یا نادرست، وزنه سنگینی در حرفه معماری پیدا کرده اند، در سرزمینی کمتر و در فرهنگی بیشتر.

از میان ابزار مختلفی که برای سنجش میزان پذیرفته شدن و بهره بری مردمان از یک بنا و پاسخ گویی آن به نیازهای آنان -و حتی کشف احساس آنان- می توان به کار برد، دریافتن برخورد شفاف، بدون تعارف و بی حسابگری دیگران از یک بنا و اثر معماری است. به باور من، چنین تعامل و گفت وگویی بین معماران و حرفه مندان در حوزه معماری، بین مخاطبان و بهره بران و ارتباط دارندگان (همچون صاحبان کار و مدیران) با معماران باید وجود داشته باشد. نیز می توان اندیشید که طراح و سازنده یک بنا – به ویژه سازه های فرهنگی، هنری و اداری عمومی – تاثیر کار خود بر مردمان عادی را که در ارتباط با آن اثر قرار می گیرند، جست وجو کند. آیا برای یک معمار نمی تواند جذابیت، اگر نه لزوم داشته باشد که بداند گسترده وسیع تری از جامعه چگونه با آنچه او خلق کرده، برخورد و رفتار می کند؟

یکی از اصولی ترین مبانی معماری در ارتباط تخیل معمار در طرح فضا و سپس ساخت آن با بهره برداری مردمان و مخاطبان آن، از صاحبان تا بهره وران، شکل می گیرد.

از زاویه دید من، عمدتا از چنین محمل هایی است که معماران می توانند به جنبه های مختلف کار خود -خوب و نه چندان خوب و اشکالات و کمبودها- پی برند و آموزشی ملموس و واقع گرایانه بیابند از آنچه در اثرشان مثبت تلقی شده و آنچه نه ؛ اگرچه با نظر دیگران توافق نداشته باشند.

چنین تعاملی اما، در دنیای حرفه معماری و در گستره وسیع تر طراحی شهری و شهرسازی، در ایران بسیار کم رنگ است؛ بین مخاطبان بالفعل و بالقوه و معمار بسیار کمتر؛ و میان مردمان عادی و خالقان بناها که تقریبا وجود ندارد. نگاهی به ادبیات و حافظه مکتوب در مورد معماری و شهرسازی به خوبی نشان دهنده این واقعیت است. و این نقصان در متن جامعه ای اتفاق افتاده است که فرهنگ و سابقه نقد و برخورد با آثار در زمینه های دیگر حیات دهه هایی است که وجود دارد؛ از شعر و ادبیات تا سینما و نمایش و نقاشی و تا حدودی مجسمه سازی و موسیقی. نباید بی توجه بود که در سال های نزدیک تلاش هایی برای شناخت و نقد آثار معماری (بیشتر شناخت و کمتر نقد) شده است که باید آنها را قدر نهاد، اما راه درازی در پیش رو است تا این تلاش ها جایگاه شایسته خود را در متن و نه حاشیه بیابند.

بخشی از عدم پرداخت به نقد معماری را من در کمبود آموزش شناخت و نقد معماری و طرح های شهری در دانشکده های معماری می بینم، بخش دیگر را به عدم کشش چنین مقوله هایی برای آنان که قدرت تشخیص و درعین حال توانایی و قلم نوشتن دارند. همچنین جنبه های مختلف دیگر، به خصوص عادت به تعارف کردن و سعی بر اینکه همکاران و دیگران را از خود نرنجاندن، در خصوصیات فرهنگی بخش بزرگی از ما ایرانیان و جامعه ایرانی نهادینه شده است. واهمه از دست دادن دوستان و دور کردن صاحب کاران برای پروژه های احتمالی نیز در این چهل تکه جای خود را دارند.

بخوانید:  شرکت های مهندسی ایران قابل رقابت با همتایان بین المللی هستند

من در طول چند دهه که مداوم در جست وجوی یافتن ریشه ها، علت ها و نتایج دگرگونی های شهر و شهرسازی و معماری و هویت آنها در قالب دوران صد سال گذشته ایران و چارچوب ویژگی های مدرنیت آن بوده ام، این حقیقت را از نزدیک تجربه کرده ام. تعداد بسیار کمی از نزدیک به ۹۰ نفر از صاحبان اندیشه، زبان شناسان و فرهنگ شناسان، پژوهشگران تاریخ شهر، معماران و شهرسازانی که در بیش از یک دهه اخیر با آنان نشست و برخاست داشته ام و برای پژوهشم با آنان گفت وگو های بلند و چندین روز و هفته، تمایل داشتند و دارند که حتی از همکاران خود که بر آنان و کارهایشان ارزش می گذارند، یاد کنند و آثاری از آنان را که می پسندند، معرفی کنند. نقد و بررسی کار دیگران که اصلا مقوله دور از دسترسی است. در عین حال نداشتن آگاهی و شناخت کامل از آنچه در صحنه معماری اکنون و گذشته نه چندان دور حضور دارد، در تعدادی از انتخاب شدگان ارزشمندی که من بخت گفت وگو با آنان را داشته ام، عامل دیگری برای عدم تمایل به گفت وگو درباره کارها و سبک و تفکر دیگر معماران و شهرسازان و همکاران است. به دفعات دلایلی برای این عدم علاقه آورده شده است که در فرهنگ ما بیگانه نیستند. اما در برابر تاکید و چالش من بسیار اتفاق افتاده است که سر صحبت خصوصی – به نوعی درددل – باز شده و انتقادهایی از آثار دیگران بیان شده است که خود باز تاکید بر محاسبه گری برای جلوگیری از نتایج منفی احتمالی و به قولی دلگیری از سوی دیگران است.

در مقابل اما در بازخورد به مقوله نقد و گفت وگو از معماران و معماری، نسل جوان تر، به ویژه دانشجویان، شجاعت بیشتری دارند و اگر در ابتدا ترس و دلهره ای از بیان دیدگاه های خود درباره بناهایی که دیده اند و به نوعی تجربه کرده اند و حتی درباره معماران داشته باشند، پس از بیان من در اهمیت این گفتمان و لزوم شکستن تابوها، پرده ها را کنار می زنند و حدیث دل را بیان می کنند. این واقعیت دست کم برای من که دغدغه فرهنگ و هویت مردمان وطن همیشه اصلی ام را با وجود بیش از ۴۰ سال دوری جغرافیایی ولی نزدیکی حسی به آن، داشته ام، بسیار دلگرم کننده است.

بر پایه این تجربه بر آن شده ام که نگاه برخی از اندیشمندان و معماران به بناهای گوناگون را با دیگران در سطح گسترده ای به اشتراک بگذارم. از این رو با تشکر از فرصتی که روزنامه «شرق» به من ارزانی داشته است، من برای مدتی هر هفته در همین روز و همین صفحه به گفتمان شناخت و نقد معماری و بازتاب دیدگاه گروهی از اندیشمندان و حرفه ورزان که دعوت من را برای بیان خود از نشانه های معماری در خانه ما ایران پذیرفته اند، خواهم پرداخت؛ آن بناها را که شاخص دیده اند، تجربه و حس ویژه ای نسبت به آنان دارند و رابطه ای که با آنان برقرار کرده اند، با خوانندگان در میان می گذارم. از داریوش آشوری، داریوش شایگان، سیدحسین نصر و هوشنگ سیحون آغاز می کنم و به گروهی از معماران و شهرسازان در سطوح و تجربه ها و سن های گوناگون، با یا بدون ذکر نام که احترام من به خواسته آنان است، می رسم.

علی کیافر (معمار، شهرساز، استاد دانشگاه کالیفرنیا، آمریکا)

  • نویسنده : علی کیافر
  • منبع خبر : روزنامه شرق، شماره ۳۹۱۷